Γύρισα από τη Σκωτία και, σχεδόν πριν προλάβει το σώμα μου να καταλάβει σε ποια χώρα βρίσκεται, άνοιξα το ημερολόγιο του Σεπτεμβρίου.
Οι κορυφές των Highlands έδωσαν τη θέση τους σε ημερομηνίες, ώρες, συναντήσεις και Zoom links.
Το ημερολόγιό μου είναι γεμάτο με πράγματα που δεν υπάρχουν ακόμη.
Μαθήματα που δεν έχουν ξεκινήσει.
Ομάδες που δεν έχουν σχηματιστεί.
Συναντήσεις που δεν έχουν γίνει.
Ανθρώπους που δεν έχω ακόμη γνωρίσει.
Ιδέες που έχουν ανακοινωθεί, αλλά δεν ξέρω ακόμη πού θα οδηγήσουν.
Ξεφυλίζω τις σελίδες και είναι όλα εκεί.
Και ταυτόχρονα δεν είναι τίποτα ακόμη.
Ο Σεπτέμβριος έχει πάντα αυτή την αίσθηση για μένα.
Δεν ξέρω γιατί τον Ιανουάριο τον έχουμε ανακηρύξει επίσημα αρχή του χρόνου.
Ο Ιανουάριος με βρίσκει συνήθως κουρασμένη από τις γιορτές, με κάτι άδεια κουτιά μελομακάρονα και μια αόριστη υποχρέωση να γίνω καλύτερος άνθρωπος μέχρι τις 31 του μήνα ή άντε του χρόνου.
Ο Σεπτέμβριος είναι η πραγματική αρχή.
Έχει ακόμη λίγο καλοκαίρι επάνω του, αλλά μυρίζει καινούριο τετράδιο.
Ακόμη κι αν έχουν περάσει αρκετές δεκαετίες από τότε που πήγαινα σχολείο, ένα κομμάτι μου εξακολουθεί να πιστεύει ότι τον Σεπτέμβριο πρέπει να αγοράσει μολύβια, να βάλει ετικέτες στα τετράδια και να αποφασίσει τι θα γίνει όταν μεγαλώσει.
Φέτος, πάλι, όλα ανοίγουν.
Ποια μαθήματα θα κάνω;
Ποιες ομάδες θα δημιουργηθούν;
Ποιοι άνθρωποι θα έρθουν;
Ποιες συνεργασίες θα προχωρήσουν;
Τι θα ανθίσει;
Τι θα μείνει τελικά μόνο ως ιδέα σε ένα αρχείο με τίτλο «Final», δίπλα στα «Final 2» και «really Final now»;
Έχω κάνει προτάσεις.
Έχω ανοίξει πόρτες.
Έχω στείλει προσκλήσεις.
Έχω πει «αυτό θέλω να δημιουργήσω».
Και τώρα περιμένω να δω τι θα απαντήσει η ζωή.
Αυτή είναι η στιγμή για την οποία δεν μιλάμε πολύ όταν μιλάμε για καινούρια ξεκινήματα.
Τα καινούρια ξεκινήματα έχουν εξαιρετικό PR.
Τα φανταζόμαστε φωτεινά, δυναμικά, γεμάτα ενθουσιασμό.
Ένα καθαρό γραφείο.
Ένα καινούριο ημερολόγιο.
Ένας καφές που αχνίζει δίπλα σε μια λευκή σελίδα.
Ένας άνθρωπος που κοιτάζει αποφασιστικά προς το μέλλον, κατά προτίμηση την ώρα που ανατέλλει ο ήλιος.
Κανείς δεν φωτογραφίζει το διάστημα που ακολουθεί.
Τη στιγμή που έχεις κάνει την ανακοίνωση και κοιτάζεις αν ήρθε απάντηση.
Που ανοίγεις ξανά τη φόρμα συμμετοχής παρόλο που την άνοιξες πριν από τρία λεπτά.
Που βλέπεις μια ειδοποίηση και για ένα δευτερόλεπτο πιστεύεις ότι είναι αυτό που περιμένεις.
Δεν είναι.
Κάποιο ηλεκτρονικό κατάστημα θέλει να σε ενημερώσει ότι μόνο για σήμερα έχεις είκοσι τοις εκατό έκπτωση σε κάτι που δεν χρειάζεσαι.
Κλείνεις το κινητό.
Το ξανανοίγεις.
Μήπως στο μεταξύ συνέβη η ζωή.
Ανάμεσα στην απόφαση και στο αποτέλεσμα υπάρχει ένα διάστημα παράξενο.
Έχεις φύγει από το πριν, αλλά δεν έχεις φτάσει ακόμη στο μετά.
Έχεις εκτεθεί, αλλά δεν έχεις λάβει απάντηση.
Έχεις πει τι θέλεις, αλλά δεν ξέρεις ακόμη αν θα υπάρξει κάποιος απέναντι να πει:
«Ναι, το θέλω κι εγώ».
Και όσο όμορφη κι αν είναι η λέξη «άνοιγμα», έχει μέσα της κάτι ευάλωτο.
Γιατί όταν ανοίγεσαι, δεν κρατάς πια τα πάντα στα χέρια σου.
Κάνεις χώρο για κάτι που δεν ελέγχεις.
Για την απάντηση του άλλου.
Για τη συγκυρία.
Για τον χρόνο.
Για όλα όσα δεν γνωρίζεις ακόμη.
Κάπου εκεί αρχίζει αυτή η μικρή ανασφάλεια.
Μήπως δεν έρθουν;
Μήπως δεν ενδιαφέρει;
Μήπως δεν ήταν η κατάλληλη στιγμή;
Μήπως έπρεπε να το κάνω διαφορετικά;
Μήπως να αλλάξω τον τίτλο;
Την ώρα;
Την ημέρα;
Τη φωτογραφία;
Τη γραμματοσειρά;
Μήπως το πρόβλημα είναι το κουμπί;
Πάντα υπάρχει ένα κουμπί που μπορείς να κατηγορήσεις όταν δεν θέλεις ακόμη να αναρωτηθείς αν φοβάσαι, τι φοβάσαι, πόσο φοβάσαι.
Η αβεβαιότητα έχει ένα ιδιαίτερο ταλέντο.
Μας κάνει να αμφισβητούμε μέσα σε λίγες ώρες κάτι που χρειαστήκαμε μήνες για να αποφασίσουμε.
Η σιωπή γίνεται πολύ γρήγορα απόδειξη.
Δεν απάντησαν ακόμη, άρα δεν ενδιαφέρονται.
Δεν έχει σχηματιστεί ακόμη η ομάδα, άρα δεν θα σχηματιστεί.
Δεν ξέρω ακόμη πώς θα εξελιχθεί, άρα κάτι έχω κάνει λάθος.
Παίρνουμε το «δεν ξέρω ακόμη» και, σχεδόν χωρίς να το καταλάβουμε, το μεταφράζουμε σε «δεν θα γίνει».
Το «ακόμη» εξαφανίζεται.
Κι όμως, αυτό αλλάζει ολόκληρη την πρόταση.
Δεν ήρθε ακόμη.
Δεν απάντησε ακόμη.
Δεν ξεκίνησε ακόμη.
Δεν πήρε μορφή ακόμη.
Δεν σημαίνει πως θα γίνει οπωσδήποτε.
Σημαίνει μόνο ότι η ιστορία δεν έχει τελειώσει στο σημείο όπου εμείς βιαστήκαμε να βγάλουμε το συμπέρασμα.
Νομίζω πως η αναμονή γίνεται τόσο δύσκολη επειδή αποκαλύπτει πόσο πολύ θέλουμε κάτι.
Όσο μια ιδέα βρίσκεται μόνο μέσα μας, είναι προστατευμένη.
Μπορούμε να τη φανταζόμαστε τέλεια.
Μπορούμε να πιστεύουμε ότι θα λειτουργούσε υπέροχα, αν ποτέ αποφασίζαμε να την πραγματοποιήσουμε.
Μπορούμε να τη βελτιώνουμε για χρόνια χωρίς να κινδυνεύει να συναντήσει την πραγματικότητα.
Όταν όμως τη βγάζουμε προς τα έξω, αλλάζουν όλα.
Δεν είναι πια μόνο δική μας.
Μπορεί να αγαπηθεί.
Μπορεί να αγνοηθεί.
Μπορεί να αλλάξει μορφή.
Μπορεί να οδηγήσει κάπου που δεν είχαμε προβλέψει.
Μπορεί και να μη γίνει.
Και αυτό είναι το τίμημα του ανοίγματος.
Δεν μπορούμε να ζητάμε από τη ζωή να μας συναντήσει και ταυτόχρονα να απαιτούμε να ξέρουμε εκ των προτέρων με ποιον τρόπο θα το κάνει.
Θα ήθελα, βέβαια, να ξέρω.
Θα ήθελα ο Σεπτέμβριος να μου στείλει ένα αναλυτικό πρόγραμμα.
«Αγαπητή Χρύσα,
Σε συνέχεια των ενεργειών σου, σε ενημερώνουμε ότι όλα θα εξελιχθούν ως εξής…»
Με αριθμό πρωτοκόλλου, κατά προτίμηση.
Να ξέρω ποια ομάδα θα δημιουργηθεί.
Ποιο μάθημα θα προχωρήσει.
Ποια συνεργασία θα ανοίξει έναν καινούριο δρόμο.
Πού αξίζει να δώσω την ενέργειά μου και τι μπορώ να αφήσω ήσυχα στην άκρη.
Ο Σεπτέμβριος, όμως, δεν έχει οργανωμένο τμήμα εξυπηρέτησης πελατών.
Αφήνει όλα τα αιτήματα σε εκκρεμότητα.
Και κάπως έτσι βρίσκομαι να κρατώ λίγο την ανάσα μου.
Όχι από φόβο ακριβώς.
Περισσότερο σαν να στέκομαι μπροστά σε μια πόρτα που έχει αρχίσει να ανοίγει, αλλά δεν βλέπω ακόμη ολόκληρο το δωμάτιο.
Περιμένω.
Παρατηρώ.
Προσπαθώ να καταλάβω προς τα πού κινούνται τα πράγματα.
Μόνο που δεν μπορούμε να κρατάμε για πολύ την ανάσα μας.
Ούτε μέχρι να απαντήσουν όλοι.
Ούτε μέχρι να σχηματιστούν οι ομάδες.
Ούτε μέχρι να ξέρουμε πως πήραμε τη σωστή απόφαση.
Κάποια στιγμή πρέπει να αναπνεύσουμε μέσα στο άγνωστο.
Να συνεχίσουμε να ζούμε, ενώ η απάντηση δεν έχει έρθει ακόμη.
Να μη γεμίσουμε βιαστικά κάθε κενό μόνο και μόνο επειδή δεν αντέχουμε να το βλέπουμε ανοιχτό.
Για όσους έχουμε μάθει να κάνουμε, να οργανώνουμε και να κινούμε τα πράγματα, η αναμονή μοιάζει ύποπτα με αδράνεια.
Κάτι πρέπει να κάνουμε.
Να στείλουμε άλλο ένα μήνυμα.
Να γράψουμε άλλο ένα post.
Να αλλάξουμε κάτι.
Να ξανασκεφτούμε τα πάντα από την αρχή.
Να δημιουργήσουμε τρία εναλλακτικά σχέδια, δύο καινούριες δράσεις και, αν περισσέψει χρόνος, μια μικρή υπαρξιακή κρίση.
Μερικές φορές πράγματι χρειάζεται ακόμη μία κίνηση.
Άλλες φορές, όμως, έχουμε ήδη κάνει τη δική μας.
Η πρόσκληση έχει φύγει.
Η πόρτα είναι ανοιχτή.
Οι καρέκλες έχουν τοποθετηθεί.
Το να τις αλλάζουμε θέση κάθε δέκα λεπτά δεν σημαίνει ότι προετοιμαζόμαστε καλύτερα.
Σημαίνει απλώς ότι έχουμε αγχωθεί.
Και ίσως ένα μέρος της δημιουργίας να είναι ακριβώς αυτό:
Να ξέρεις πότε χρειάζεται να κινηθείς.
Και πότε χρειάζεται να αφήσεις κάτι να κινηθεί προς εσένα.
Όχι από μια αφελή βεβαιότητα ότι όλα θα πάνε όπως τα θέλεις.
Δεν πηγαίνουν πάντα.
Κάποιες ομάδες δεν θα σχηματιστούν.
Κάποιες συνεργασίες δεν θα προχωρήσουν.
Κάποιες πόρτες θα ανοίξουν μόνο και μόνο για να δεις ότι δεν θέλεις τελικά να περάσεις από μέσα.
Δεν είναι κάθε αναμονή η προετοιμασία ενός ευτυχισμένου τέλους.
Αλλά ούτε κάθε καθυστέρηση είναι αποτυχία.
Ούτε κάθε άδειο κάθισμα απόρριψη.
Ούτε κάθε αλλαγή πορείας απόδειξη ότι κάναμε λάθος.
Μερικά πράγματα χρειάζονται χρόνο για να συγκεντρώσουν γύρω τους τους σωστούς ανθρώπους.
Άλλα χρειάζονται να αλλάξουν μορφή.
Και κάποια χρειάζεται να τελειώσουν, για να επιστρέψει σε εμάς η ενέργεια που τους δίναμε.
Αυτό δεν μπορούμε πάντα να το γνωρίζουμε από την αρχή.
Μπορούμε μόνο να μείνουμε αρκετά παρόντες ώστε να το αναγνωρίσουμε όταν αρχίσει να φαίνεται.
Ίσως τελικά αυτό να με δυσκολεύει κάθε Σεπτέμβριο.
Η αίσθηση ότι όλα ξεκινούν πάλι από την αρχή.
Σαν να μη μετρά τίποτα από όσα προηγήθηκαν.
Σαν να βρίσκομαι ξανά μπροστά σε μια λευκή σελίδα και να πρέπει να αποδείξω από την αρχή ότι μπορώ να τη γεμίσω.
Αλλά δεν ξεκινώ από την αρχή.
Κανείς μας δεν ξεκινά πραγματικά από την αρχή.
Η καινούρια ομάδα μπορεί να μην έχει ακόμη δημιουργηθεί, αλλά εγώ δεν είμαι η ίδια γυναίκα που συντόνισε την πρώτη της ομάδα.
Το επόμενο μάθημα μπορεί να είναι καινούριο, αλλά κουβαλά μέσα του όλα όσα έχω μάθει από τα προηγούμενα.
Οι άνθρωποι που θα συναντήσω δεν με γνωρίζουν ακόμη.
Εγώ, όμως, γνωρίζω λίγο περισσότερο εμένα.
Το καινούριο μοιάζει με μηδέν, επειδή δεν έχει ακόμη ορατή μορφή.
Δεν είναι μηδέν.
Είναι το σημείο όπου συναντιούνται όσα έχουμε ήδη ζήσει με όσα δεν έχουν συμβεί ακόμη.
Δεν ξεκινώ από την αρχή.
Ξεκινώ από εδώ.
Με όσα ξέρω.
Με όσα έχω χάσει.
Με όσα δοκίμασα και δεν λειτούργησαν.
Με όσα κατάφερα.
Με όσα άλλαξα γνώμη.
Με όσα δεν είμαι πια πρόθυμη να κάνω μόνο και μόνο επειδή τα έκανα πάντα.
Και με όσα εξακολουθώ να θέλω, παρόλο που με φοβίζουν λίγο.
Ίσως γι’ αυτό τα καινούρια ξεκινήματα έχουν ταυτόχρονα ενθουσιασμό και ανασφάλεια.
Δεν ανοίγει μόνο κάτι μπροστά μας.
Ανοίγουμε κι εμείς.
Γινόμαστε πάλι διαθέσιμοι στην πιθανότητα.
Και η πιθανότητα δεν έρχεται ποτέ με εγγύηση.
Έρχεται με ένα ερωτηματικό.
Αυτές τις ημέρες προσπαθώ να μη βιαστώ να το μετατρέψω σε τελεία.
Να αφήσω τον Σεπτέμβριο να ολοκληρώσει την πρότασή του.
Να κάνω ό,τι μου αναλογεί, χωρίς να απαιτώ να δω αμέσως το αποτέλεσμα.
Να προσέχω τι έρχεται.
Τι μένει.
Τι με καλεί.
Τι δεν κινείται, όσο κι αν το σπρώχνω.
Και στο μεταξύ να αναπνέω.
Κανονικά.
Όχι κοφτά, μέχρι να βεβαιωθώ ότι όλα θα πάνε καλά.
Όχι μόνο όταν έρθει η απάντηση που περιμένω.
Να αναπνέω ενώ δεν ξέρω.
Ενώ όλα είναι ακόμη ανοιχτά.
Ενώ οι θέσεις δεν έχουν συμπληρωθεί, οι αποφάσεις δεν έχουν παρθεί και η επόμενη εποχή της ζωής μου δεν έχει αποκτήσει ακόμη το τελικό της σχήμα.
Σε λίγο ο Σεπτέμβριος θα γίνει Οκτώβριος.
Κάποια από τα ερωτηματικά θα έχουν απαντηθεί.
Κάποια σχέδια θα έχουν αρχίσει.
Κάποια θα έχουν αλλάξει.
Νέα ονόματα θα έχουν γραφτεί στο ημερολόγιο.
Άλλα θα έχουν σβηστεί.
Η ζωή θα έχει επιλέξει μερικούς από τους δρόμους που τώρα στέκονται όλοι ανοιχτοί μπροστά μου.
Μέχρι τότε, δεν χρειάζεται να γνωρίζω πού οδηγούν όλοι.
Χρειάζεται μόνο να μην κλείσω από φόβο εκείνον που μόλις τόλμησα να ανοίξω.
Δεν βρίσκομαι στην αρχή.
Βρίσκομαι στο άνοιγμα.
Και το άνοιγμα δεν μου ζητά να έχω όλες τις απαντήσεις.
Μου ζητά μόνο να παραμείνω εδώ.
Με τα μάτια ανοιχτά.
Με τα χέρια ανοιχτά.
Και —ίσως αυτό να είναι το δυσκολότερο— με την ανάσα μου να συνεχίζει.
Χρύσα Δουρίδα
