Τον τελευταίο καιρό, κανένα αντικείμενο στο σπίτι μου δεν είναι πραγματικά ασφαλές. Ένα τραπεζάκι μπορεί ανά πάσα στιγμή να βαφτεί. Ένα κομμάτι ύφασμα να μετατραπεί σε φωτιστικό. Μια γωνιά που μέχρι χθες ήταν απολύτως ήσυχη και δεν ενοχλούσε κανέναν, να βρεθεί ξαφνικά στο επίκεντρο μιας ολόκληρης διακοσμητικής επιχείρησης.
Αν κάτι μείνει ακίνητο για αρκετή ώρα κοντά μου, υπάρχει μια μικρή αλλά υπαρκτή πιθανότητα να το κοιτάξω και να σκεφτώ: «Αυτό θα ήταν πολύ ωραίο σε ένα βαθύ πράσινο». Το πράσινο έχει γίνει πασπαρτού στη ζωή μου. Και το σπίτι βάφτηκε πράσινο. Όλο. Απ’ την κορυφή ως τα νύχια. Και κάπως έτσι βγάζει ίσως νόημα και ο Κήπος που ανακοινώνω στα σόσιαλ.
Κι έτσι βάφω, ράβω, μετακινώ, συνδυάζω. Κόβω υφάσματα και μετά αναρωτιέμαι αν τα έκοψα σωστά. Δεν τα έχω κόψει σωστά.
Έχω μπογιά στα χέρια, κλωστές στα ρούχα και διάφορα μικρά αντικείμενα —βλέπε πινέλα, σπάτουλες, βαζάκια— απλωμένα σε επιφάνειες που, θεωρητικά, προορίζονταν για άλλες χρήσεις. Το τραπέζι, για παράδειγμα, είχε αγοραστεί για να τρώμε. Αυτό τον καιρό συμμετέχει ενεργά στην καλλιτεχνική μου ανάπτυξη. Το γραφείο προοριζόταν για τις συνεδρίες μου. Τώρα εκτελεί χρέη ατελιέ.
Δεν ξέρω ακριβώς τι άνοιξε αυτή τη δημιουργική περίοδο. Ξέρω μόνο ότι οι ιδέες έρχονται η μία πίσω από την άλλη. Κοιτάζω έναν χώρο και δεν βλέπω μόνο αυτό που είναι. Βλέπω αυτό που θα μπορούσε να γίνει.
Και μετά θέλω να το φτιάξω. Όχι να το παραγγείλω. Όχι να το βρω έτοιμο. Να καταπιαστώ μ’ αυτό. Με τα χεράκια μου.
Τα χέρια έχουν έναν διαφορετικό τρόπο να σκέφτονται. Δεν ζητούν να γνωρίζουν από την αρχή όλη τη διαδρομή. Δεν χρειάζονται ένα αναλυτικό πλάνο για το πώς ακριβώς κάτι θα καταλήξει να μοιάζει έστω και λίγο με αυτό που φανταστήκαμε. Τα χέρια πιάνουν την άκρη, κάνουν την πρώτη βελονιά, βάζουν την πρώτη πινελιά και μετά βρίσκουν την επόμενη.
Το μυαλό μου, αντίθετα, θα ήθελε να δει πρώτα το τελικό αποτέλεσμα. Ιδανικά, θα ήθελε να το δει φωτογραφημένο, φωτισμένο σωστά και ήδη εγκεκριμένο από ανθρώπους με άποψη.
Τα χέρια δεν έχουν τέτοιες ανησυχίες. Αρχίζουν.
Αυτό ίσως είναι που με συγκινεί περισσότερο στη δημιουργία με τα χέρια. Σε αναγκάζει να μπεις μέσα στη διαδικασία προτού βεβαιωθείς για το αποτέλεσμα. Και δεν υπάρχει undo.
Το ύφασμα δεν δέχεται Command + Z. Η μπογιά δεν επιστρέφει μόνη της στο κουτί επειδή, αφού στέγνωσε, αποφάσισες ότι η απόχρωση ήταν τελικά λίγο πιο «μελιτζανί σε υπαρξιακή κρίση» απ’ όσο είχες φανταστεί.
Πρέπει να μείνεις εκεί. Να δεις τι έγινε. Να διορθώσεις, αν διορθώνεται. Να ξηλώσεις. Να ξαναβάψεις. Ή να αποφασίσεις ότι αυτό το μικρό λάθος δεν είναι τελικά καταστροφή. Είναι μέρος του αντικειμένου, του χώρου. Από εδώ και πέρα θα το λέμε «χειροποίητη ιδιαιτερότητα» και θα συνεχίσουμε τη ζωή μας.
Τα περισσότερα πράγματα που αγγίζουμε καθημερινά έρχονται ήδη τελειωμένα. Τα αγοράζουμε έτοιμα, τα χρησιμοποιούμε και, όταν χαλάσουν ή τα βαρεθούμε, απλώς τα αντικαθιστούμε. Δεν γνωρίζουμε ποιος τα έφτιαξε, πόσος χρόνος χρειάστηκε για να γίνουν, πόσα χέρια πέρασαν από πάνω τους.
Η ευκολία αυτή είναι πολύτιμη. Δεν χρειάζεται να αρχίσουμε να υφαίνουμε μόνοι μας τα σεντόνια μας ή να κατασκευάζουμε καρέκλες κάθε φορά που θέλουμε να καθίσουμε. Προσωπικά, θα ήθελα οι καρέκλες μου να έχουν δημιουργηθεί από κάποιον που γνωρίζει περισσότερα από εμένα για τη βαρύτητα.
Αλλά δεν μπορώ να μην εκτιμώ τα κοφτά κεντήματα με τα αζούρ της γιαγιάς Μαριάνθης ή τα σκαλιστά έπιπλα που έφτιαχνε ο μπαμπάς μου. Λες να τρέχει στο αίμα μου;
Όπως και να ’χει, μιας και όλα παρέχονται σε συσκευασίες, ίσως να έχουμε ξεχάσει ότι έχουμε κι εμείς τη δυνατότητα να δημιουργούμε. Να παίρνουμε κάτι και να του δίνουμε άλλη μορφή. Να κοιτάζουμε το «έτσι είναι» και να απαντάμε:
«Μπορεί να γίνει κι αλλιώς».
Κάθε δημιουργία αρχίζει με αυτή τη μικρή, ήσυχη ανυπακοή. Ο τοίχος δεν χρειάζεται να μείνει αυτό το χρώμα. Και τα ταβάνια γιατί τα κάνουν πάντα λευκά; Πραγματικά, το έχω απορία. Εδώ κανονικά θα έμπαινε καθρέφτης, αλλά εγώ θα βάλω… σεμεδάκια. Αυτή η γωνιά δεν χρειάζεται να παραμείνει αδιάφορη. Αυτό το σαλόνι μπορεί να γίνει Κήπος.
Η δημιουργικότητα δεν αφορά μόνο αυτό που φτιάχνουμε. Αφορά και τον τρόπο με τον οποίο αρχίζουμε να βλέπουμε.
Το μάτι αναζητά δυνατότητες. Προσέχει αποχρώσεις, υφές και σχήματα. Ένα κουμπί δεν είναι πια απλώς ένα κουμπί. Είναι μια δυνατότητα. Ένα κομμάτι κορδέλα μπαίνει σε σχέσεις που δεν είχε ποτέ ονειρευτεί. Ένα παλιό αντικείμενο περνάει ξαφνικά από οντισιόν για έναν καινούργιο ρόλο.
Η δημιουργικότητα κάνει τον κόσμο πιο διαθέσιμο. Δεν τον βλέπεις μόνο ως κάτι που σου δόθηκε ολοκληρωμένο και αμετάβλητο. Τον βλέπεις ως πρώτη ύλη.
Και κάπου εκεί θυμάσαι ότι ούτε εσύ είσαι τελειωμένο αντικείμενο. Μπορείς να δοκιμάσεις. Να μετακινήσεις κάτι. Να αλλάξεις γνώμη. Να προσθέσεις χρώμα και υφή εκεί όπου για πολύ καιρό υπήρχε μόνο το γνώριμο και το ασφαλές.
Όχι επειδή όλα στη ζωή διορθώνονται τόσο εύκολα όσο ένα μαξιλάρι. Μακάρι. Θα αγοράζαμε όλοι μια καλή ραπτομηχανή και θα είχαμε τελειώσει. Αλλά επειδή η επαφή με τη δημιουργία μάς επιστρέφει την αίσθηση ότι δεν είμαστε εντελώς αβοήθητοι απέναντι σε ό,τι υπάρχει.
Μπορεί να μην ελέγχουμε τα πάντα. Μπορούμε, όμως, να πιάσουμε κάτι μικρό και να του δώσουμε μορφή.
Νομίζω πως αυτό είναι ένα κομμάτι του soft living που δεν συζητάμε πολύ. Συχνά φανταζόμαστε το soft living ως μια πολύ ήσυχη υπόθεση. Ένα τακτοποιημένο δωμάτιο. Ένα κερί. Λινά υφάσματα σε γήινες αποχρώσεις. Ένα φλιτζάνι τσάι που κανείς δεν ξεχνά μέχρι να κρυώσει.
Αλλά το soft living δεν είναι πάντα ήσυχο και τακτοποιημένο. Μερικές φορές είναι πιο messy. Και παιχνιδιάρικο. Έχει μπογιές στο πάτωμα. Έχει ψαλίδια, κλωστές και ένα μέτρο που πριν από λίγο ήταν εδώ, θα ορκιζόμουν, αλλά τώρα… Έχει μουσική δυνατά. Έχει ενθουσιασμό. Έχει την αναστάτωση που δημιουργείται όταν κάτι καινούργιο προσπαθεί να πάρει μορφή.
Το μαλακό, soft, δεν σημαίνει άπραγο. Δεν σημαίνει ότι καθόμαστε ακίνητοι περιμένοντας να έρθει η γαλήνη και να μας βρει σε μια φωτογενή στάση. Μπορεί να είναι βαθιά ενεργό. Να σε απορροφά τόσο, ώστε να μη σκέφτεσαι για λίγο τον χρόνο. Όχι επειδή προσπαθείς να του ξεφύγεις, αλλά επειδή βρίσκεσαι ολόκληρη μέσα του.
Όταν ράβεις ή κεντάς, δεν μπορείς να είσαι εντελώς αλλού. Τα χέρια ζητούν την προσοχή σου. Η βελόνα, επίσης, έχει έναν αρκετά άμεσο τρόπο να σε επαναφέρει στο παρόν αν αφαιρεθείς.
Όταν βάφεις, παρακολουθείς το χρώμα να απλώνεται. Βλέπεις την επιφάνεια να αλλάζει μπροστά σου, όχι συμβολικά, όχι κάποτε στο μέλλον, αλλά τώρα. Η κίνηση ολοκληρώνεται. Η πινελιά έχει αρχή και τέλος.
Σε έναν κόσμο γεμάτο δουλειές που δεν τελειώνουν ποτέ, μηνύματα που μοιάζουν με τα κεφάλια της Λερναίας Ύδρας και λίστες που κλωνοποιούνται μόλις γυρίσουμε την πλάτη, υπάρχει κάτι βαθιά ανακουφιστικό στο να φτιάχνεις ένα συγκεκριμένο πράγμα. Να το κρατάς μετά στα χέρια σου και να λες:
«Αυτό δεν υπήρχε πριν».
Όχι για να αποδείξεις ότι ήσουν παραγωγική. Όχι για να προσθέσεις ακόμη ένα επίτευγμα στη μέρα σου. Αλλά για τη μικρή χαρά της ύπαρξής του.
Βέβαια, δεν είναι κι εύκολο να αφήσουμε κάτι να είναι απλώς χαρά. Έχουμε εκπαιδευτεί να ζητάμε πολύ γρήγορα από ό,τι αγαπάμε να δικαιολογήσει την παρουσία του.
«Μπορεί να γίνει δουλειά;»
«Μπορεί να πουληθεί;»
«Μπορώ να το ανεβάσω;»
«Να κάνω μια σειρά;»
«Να φτιάξω σεμινάριο;»
Αν φτιάξω τρία πράγματα, μέχρι το τέταρτο υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να έχουμε βρει όνομα για τη συλλογή, να συζητάμε λογότυπο και να αναρωτιόμαστε αν το launch πρέπει να γίνει πριν από τα Χριστούγεννα.
Όχι πως το αποκλείω, αλλά θα συγκρατηθώ.
Πρώτα θέλω να το χαρώ. Να είμαι αρχάρια. Να κάνω πράγματα που δεν είναι instagrammable και δεν χρειάζεται να είναι. Να αφήσω τη δημιουργικότητα να υπάρξει χωρίς στρατηγική και πλάνο αξιοποίησης.
Κάποια πράγματα επιτρέπεται να γεννηθούν μόνο και μόνο επειδή το να τα φτιάξουμε μάς έκανε χαρούμενους. Επιτρέπεται να μην είναι χρήσιμα. Να μην είναι τέλεια. Να μη δημοσιευτούν. Να μη γίνουν περιεχόμενο. Να μη συγκεντρώσουν κανένα σχόλιο, εκτός ίσως από έναν άνθρωπο που θα περάσει από το σπίτι, θα τα κοιτάξει λίγο δύσπιστα και θα ρωτήσει:
«Αυτό το έφτιαξες εσύ;»
Ναι. Εγώ. Και φαίνεται.
Η ατέλεια του χειροποίητου έχει κάτι πολύ ανθρώπινο. Η ραφή μπορεί να μην είναι απολύτως ίσια. Το χρώμα μπορεί να έχει μια μικρή διαφορά στη γωνία. Οι δύο πλευρές μπορεί να μη θυμίζουν ισοσκελές τρίγωνο.
Αλλά πάνω στο αντικείμενο έχει μείνει ο χρόνος κάποιου. Η προσοχή του. Η επιλογή του. Το αποτύπωμα του χεριού του. Δεν είναι απλώς ένα ακόμη πράγμα μέσα στο σπίτι. Έχει μια μικρή βιογραφία.
Και σιγά σιγά, καθώς αλλάζουν τα αντικείμενα και οι γωνιές, αλλάζει και η σχέση μου με τον χώρο. Δεν τον διακοσμώ απλώς. Τον κατοικώ. Επιτέλους! Αφήνω πάνω του ίχνη. Τον κάνω περισσότερο δικό μου, όχι επειδή όλα ταιριάζουν άψογα μεταξύ τους, αλλά επειδή κάτι από εμένα έχει περάσει μέσα σε όλα αυτά.
Ίσως τελικά αυτό να φτιάχνω αυτή την περίοδο. Όχι μόνο υφάσματα, αντικείμενα και δωμάτια, αλλά και μια πιο άμεση σχέση με τη ζωή μου.
Μια σχέση στην οποία δεν κοιτάζω απλώς τι υπάρχει και τι λείπει. Ακουμπώ αυτό που έχω. Παίζω μαζί του. Του δίνω χρόνο. Βλέπω τι άλλο μπορεί να γίνει.
Και μέσα σε αυτή τη διαδικασία κάτι αλλάζει και μέσα μου, χωρίς να χρειάζεται να το αναλύσω, να το ονομάσω ή να το μετατρέψω αμέσως σε μάθημα.
Τα χέρια είναι σοφά τελικά. Ξέρουν τι, πόσο, πότε, πώς, γιατί. Εγώ απλώς τα ακολουθώ.
Και στο τέλος της ημέρας κοιτάζω γύρω μου. Το σπίτι δεν είναι πιο τακτοποιημένο. Εγώ έχω κλωστές πάνω μου. Η μπογιά και η κόλλα κοσμούν πατώματα και επιφάνειες με έναν τρόπο που, φοβάμαι, είναι τελεσίδικος.
Αλλά κάτι υπάρχει τώρα που πριν δεν υπήρχε. Και δεν εννοώ μόνο το αντικείμενο. Εννοώ εμένα, λίγο πιο παρούσα μέσα στη ζωή μου.
Όχι επειδή παρήγαγα περισσότερο. Επειδή συμμετείχα περισσότερο. Με τα μάτια. Με τον χρόνο. Με τα δυο μου χέρια.
Πυρετός εργασιών εδώ λοιπόν.
Και, για την ώρα, λέω να μην ψάξω θεραπεία.
Χρύσα Δουρίδα
