Υπάρχουν κάποιες στιγμές μέσα στη μέρα σου που δεν σου ζητούν τίποτα.
Όταν περιμένεις τον καφέ να φουσκώσει.
Η αναμονή στο φανάρι ή στην ουρά.
Μέχρι να έρθει η φίλη σου στο ραντεβού να τα πείτε.
Ο χρόνος μέχρι να χτυπήσει το κουδούνι για να πάρεις τα παιδιά από το σχολείο.
Όσο περιμένεις να τελειώσει το παιδί σου τη ζωγραφιά που θέλει να σου δείξει.
Το κενό που δημιουργήθηκε από ένα ραντεβού που αναβλήθηκε.
Τα λεπτά (σε ένα καλό σενάριο!) πριν σε πάρει ο ύπνος.
Κάποτε, αυτός ίσως να ήταν χρόνος διαθέσιμος για σένα. Κάποτε, ίσως να διεκδικούσες, να δημιουργούσες τέτοιες στιγμές μέσα στη μέρα σου. Κάποτε, τότε που ήταν όλα πιο αργά.
Τώρα ίσως να πρέπει να τρέχεις. Να τρέχεις να προλάβεις. Να βγεις πρώτoς/η σε έναν αγώνα δρόμου στον οποίο δε δήλωσες καν συμμετοχή. Να γεμίσεις κάθε κενό. Με δράσεις, αντιδράσεις, υποχρεώσεις, εκκρεμότητες, έστω σκέψεις. Αρκεί να μη μείνει κενό. Κι αν τυχόν μείνει, ευτυχώς υπάρχει το κινητό. Ανεξάντλητη ροή πληροφορίας, δεν ξεμένεις ποτέ. Δόξα το Θεό.
Λες και φοβάσαι εκείνες τις μικρές στιγμές όπου δεν συμβαίνει τίποτα. Σαν το τίποτα να είναι χάσιμο χρόνου. Και το να επιδοθείς σ’ αυτό το τίποτα να μπορούσε να σου κολλήσει τη ρετσινιά του ανεπρόκοπου, του ακαμάτη, του… επαναστάτη.
Αλλά ίσως το τίποτα να είναι ένας ζωντανός χώρος όπου συμβαίνουν πράγματα, μόνο που δεν φαίνονται. Δεν εμπίπτουν στην κατηγορία των μετρήσιμων αποτελεσμάτων για τους over-doers, high-achievers, success-oriented entrepreneurs.
Αλλά ίσως αυτοί να χρειάζονται περισσότερο απ’ όλους το… τίποτα.
Οι φίλοι μας οι Ιταλοί το λένε il dolce far niente – η γλυκιά τέχνη του να μην κάνεις τίποτα. Δεν πρόκειται για τεμπελιά, είναι η ικανότητα ν’ απολαμβάνεις την ύπαρξη, να αφήνεις τον χρόνο να περνά χωρίς να τον αξιοποιείς, μόνο να τον βιώνεις. Είναι σχεδόν μια φιλοσοφία αντίστασης στην παραγωγικότητα… για την παραγωγικότητα, για να μένεις απασχολημένος.
Στη Δανία το hygge δε σημαίνει απλώς ζεστή ατμόσφαιρα με κεριά. Είναι η τέχνη της άνεσης και της οικειότητας, μια βραδιά στο σπίτι με φίλους, ένα ζεστό ρόφημα, μια κουβέντα που πήρε ώρες και εσύ δεν βιαζόσουν να τελειώσει. Είναι η επιτομή του «Η καλή ζωή βρίσκεται στα μικρά πράγματα».
Το lagom στη Σουηδία είναι μια κουλτούρα ισορροπίας, ούτε πολύ, ούτε λίγο – ακριβώς όσο χρειάζεται. Χωρίς υπερβολές, χωρίς συνεχή κατανάλωση, χωρίς διαρκή προσπάθεια – ένας πιο ήπιος τρόπος ζωής.
Το ma στην Ιαπωνία είναι ο χώρος ανάμεσα στα πράγματα. Η αξία του κενού. Το διάστημα ανάμεσα σε δύο νότες μουσικής, σε δύο λέξεις, σε δύο κινήσεις, σε δύο υπάρξεις. Στην Ιαπωνική αισθητική το κενό δεν είναι απουσία, είναι χώρος για να αναδυθεί κάτι. Αλλά και το yutori είναι ο χώρος, το περιθώριο, η άνεση χρόνου ανάμεσα στις υποχρεώσεις, το να μη στριμώχνεις τη ζωή μέχρι το τελευταίο λεπτό.
Στην Ολλανδία το niksen σημαίνει κάνω… τίποτα. Είναι η συνειδητή επιλογή να κάθεσαι χωρίς στόχο. Να κοιτάς έξω από το παράθυρο αφήνοντας το μυαλό να περιπλανηθεί.
Στην Αγγλία αγαπώ τον όρο skygazing, να ατενίζεις τον ουρανό.
Και φυσικά, στην Αρχαία Ελλάδα, υπήρχε η λέξη σχόλη, ανάπαυση, ελεύθερος χρόνος, χρόνος που δεν αφιερώνεται σε αναγκαστική εργασία. Χρόνος που έχεις στη διάθεσή σου για σκέψη, συζήτηση, καλλιέργεια. Υπήρχε βέβαια και το μη μου τους κύκλους τάρρατε, η αταραξία, όχι απάθεια αλλά εσωτερική γαλήνη όπου ο άνθρωπος δεν κυνηγά ασταμάτητα επιθυμίες ούτε κυνηγιέται από τους φόβους.
Αλλά αξίζει ν’ αναφέρουμε και την ευδαιμονία, ένας τρόπος ύπαρξης, η ζωή με μέτρο, αρετή, νόημα, η ζωή που παίρνει χρόνο να ανθίσει, και το μέτρον άριστον, όχι υπερβολή, όχι έλλειψη, στο σωστό σημείο ανάμεσα. Τέλος ο Κήπος του Επίκουρου, που δεν αφορούσε το κυνήγι των απολαύσεων αλλά τις απλές χαρές, η ευτυχία δεν βρισκόταν στα πολλά, βρισκόταν στα αρκετά.
Όλοι οι πολιτισμοί το έλεγαν και το λένε. Ο άνθρωπος δεν είναι φτιαγμένος για να κάνει, αλλά για να είναι.
Και μόνο στο τίποτα, στο κενό, μπορείς να είσαι. Εκεί αναδύονται οι αναμνήσεις, έρχονται οι επιγνώσεις, γεννιούνται οι σκέψεις που συντονίζονται με την εσωτερική σοφία σου.
Το ‘χεις σκεφτεί ποτέ; Ίσως η σιωπή να μη σε δυσκολεύει επειδή είναι άδεια, αλλά επειδή είναι γεμάτη. Γεμάτη ζωή που προσπέρασες. Και που τώρα ζητάει την προσοχή σου.
Όχι με τον τρόπο που στη ζητάει η ξεκούραση που ξέρεις. Όχι σαν άλλη μια μορφή κατανάλωσης. Να πάω κάπου, να κάνω κάτι για να ξεκουραστώ.
Απλά να σταματήσω. Να κάνω παύση. Η ξεκούραση δεν είναι απλά απουσία δουλειάς. Είναι παρουσία στον εαυτό σου.
Ίσως χρειάζεται να ξαναθυμηθούμε πώς είναι να βαριόμαστε. Όχι από αδιαφορία και παραίτηση. Αλλά από εμπιστοσύνη. Εμπιστοσύνη ότι δεν χρειάζεται κάθε λεπτό να είναι γεμάτο για να έχει αξία.
Ίσως τελικά η πιο ουσιαστική στιγμή της ημέρας να είναι εκείνη που δεν θυμάμαι καν τι έκανα.
Γιατί απλώς ήμουν εκεί.
Και αυτό είναι αρκετό.
Χρύσα Δουρίδα
