Οι Πανελλήνιες Εξετάσεις αποτελούν για πολλούς εφήβους μία από τις πιο
απαιτητικές, πιεστικές και αγχώδεις περιόδους της ζωής τους. Δεν πρόκειται μόνο για
μια ακαδημαϊκή δοκιμασία, αλλά για μια περίοδο κατά την οποία οι μαθητές/τριες
καλούνται να διαχειριστούν έντονο ανταγωνισμό, υψηλές προσδοκίες και σημαντική
συναισθηματική πίεση. Έρευνες δείχνουν ότι οι μαθητές/τριες λυκείου είναι ιδιαίτερα
ευάλωτοι στην ψυχολογική δυσφορία, καθώς βρίσκονται ταυτόχρονα αντιμέτωποι με
τις έντονες αλλαγές της εφηβείας και τις αυξημένες σχολικές απαιτήσεις που
επηρεάζουν την ψυχοκοινωνική τους ευεξία (Pascoe et al., 2020). Παράλληλα, έχουν
καταγραφεί συναισθηματικές συνέπειες, όπως αυξημένο άγχος, στρες, κοινωνικές
θυσίες και μια εσωτερικευμένη ανάγκη ανταπόκρισης στις προσδοκίες των άλλων
(Frementiti, 2025).
Μάλιστα, ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι πολλοί έφηβοι βιώνουν
υπερβολικό σχολικό άγχος και επιβαρυμένη κατάσταση υγείας κατά τη διάρκεια της
σχολικής χρονιάς (Moustaka et al., 2023). Τα αποτελέσματα άλλων ερευνών
αναδεικνύουν και επιβεβαιώνουν αυξημένα ποσοστά άγχους, καταθλιπτικών
συμπτωμάτων και διαταραχών ύπνου στους εφήβους πριν αλλά και κατά την περίοδο
των τελικών εξετάσεων που θα καθορίσουν το επαγγελματικό τους μέλλον (Ma et al.,
2021). Ωστόσο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι μαθητές που
πιστεύουν περισσότερο στον εαυτό τους και στις δυνατότητές τους φαίνεται να
διαχειρίζονται πιο λειτουργικά το άγχος των εξετάσεων. Σύμφωνα με έρευνα των
Tatsiopoulou et al. (2025), οι μαθητές που θεωρούσαν ότι θα πετύχουν στις εξετάσεις
εμφάνιζαν υψηλότερη αυτοεκτίμηση, μεγαλύτερη αυτοσυμπόνια, περισσότερη
καλοσύνη προς τον εαυτό τους και καλύτερη συναισθηματική διαχείριση. Αντίθετα,
όσοι προέβλεπαν αποτυχία εμφάνιζαν περισσότερη αυτοκριτική, απομόνωση και
έντονη εστίαση στα αρνητικά συναισθήματα.
«Τι σημαίνουν, όμως, όλα αυτά για τους γονείς;»
Ο έφηβος δεν χρειάζεται έναν ακόμη «ελεγκτή» της προσπάθειάς του, αλλά
έναν άνθρωπο που θα λειτουργήσει ως πηγή συναισθηματικής σταθερότητας και
ασφάλειας. Οι συνεχείς συγκρίσεις, η υπερβολική πίεση, η υπενθύμιση της σημασίας
των εξετάσεων ή η διαρκής ενασχόληση με τις επιδόσεις μπορεί άθελά τους να
αυξήσουν το άγχος και τον φόβο αποτυχίας. Αντίθετα, η ενίσχυση της προσπάθειας
αντί του αποτελέσματος, η αποδοχή των συναισθημάτων του εφήβου χωρίς κριτική
και η διατήρηση ενός ήρεμου οικογενειακού περιβάλλοντος μπορούν να
λειτουργήσουν ως προστατευτική παράγοντες της ψυχικής τους ανθεκτικότητας
(Anyan & Hjemdal, 2016).
«Τι μπορεί να βοηθήσει πρακτικά έναν έφηβο την περίοδο των Πανελληνίων;»
Έρευνες δείχνουν ότι ορισμένες απλές αλλά σταθερές καθημερινές πρακτικές
μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη μείωση του άγχους και στην ψυχολογική
ενδυνάμωση των εφήβων (Jerath et al., 2015; Zenner et al., 2014). Η διαφραγματική
αναπνοή και οι ασκήσεις αργής αναπνοής φαίνεται να βοηθούν στη ρύθμιση του
στρες και της σωματικής έντασης, ιδιαίτερα πριν από το διάβασμα ή τις εξετάσεις
(Jerath et al., 2015). Παράλληλα, τεχνικές ενσυνειδητότητας (mindfulness), όπως η
εστίαση στην παρούσα στιγμή χωρίς αυστηρή αυτοκριτική, έχουν συσχετιστεί με
χαμηλότερα επίπεδα άγχους και καλύτερη συναισθηματική διαχείριση στους εφήβους
(Zenner et al., 2014).
Εξίσου σημαντικός φαίνεται να είναι ο ύπνος, η σταθερή καθημερινή ρουτίνα
και τα μικρά διαλείμματα ξεκούρασης, καθώς η χρόνια σωματική και ψυχική
εξάντληση συνδέεται με αυξημένο εκπαιδευτικό στρες και δυσκολίες συγκέντρωσης
(Ma et al., 2021). Επιπλέον, οι γονείς μπορούν να ενισχύσουν την ψυχική
ανθεκτικότητα του παιδιού αποφεύγοντας τις συγκρίσεις, επιβραβεύοντας την
προσπάθεια αντί του αποτελέσματος και υπενθυμίζοντας ότι η αξία του παιδιού δεν
καθορίζεται από μία εξέταση.
«Πότε χρειάζεται η βοήθεια ειδικού ψυχικής υγείας;»
Αν το άγχος του εφήβου γίνεται τόσο έντονο ώστε να επηρεάζει σημαντικά
τον ύπνο, τη διατροφή, τη συγκέντρωση, τη λειτουργικότητα ή τη διάθεσή του, τότε
ίσως χρειάζεται η υποστήριξη ενός ειδικού ψυχικής υγείας. Επίσης, σημάδια όπως
έντονη απομόνωση, συνεχές κλάμα, κρίσεις πανικού, έντονη απελπισία,
παρατεταμένη αϋπνία, σωματικά συμπτώματα χωρίς οργανική αιτία ή σκέψεις
παραίτησης δεν θα πρέπει να αγνοούνται (Blakemore, 2019). Η έγκαιρη ψυχολογική
υποστήριξη δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας, αλλά μια ουσιαστική πράξη φροντίδας
και πρόληψης για την ψυχική υγεία του εφήβου.
Τελικά, την περίοδο των Πανελληνίων Εξετάσεων, το σημαντικότερο που
χρειάζεται να θυμάται ένας γονέας είναι ότι το παιδί του δεν έχει ανάγκη να νιώθει
«τέλειο», αλλά να νιώθει ότι αξίζει και αγαπιέται ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα των
εξετάσεων. Ο έφηβος είναι ήδη αγχωμένος και βιώνει την ενδεχόμενη αποτυχία σαν
να έρθει το τέλος του κόσμου. Για αυτό, ο γονέας δεν χρειάζεται να προσθέσει
περισσότερη πίεση, αλλά να λειτουργήσει ως ένας σταθερός και ήρεμος άνθρωπος
δίπλα του. Η σιωπή αντί της συνεχούς υπενθύμισης, η επιβράβευση της προσπάθειας
αντί της εμμονής με το αποτέλεσμα, η ευγενική φροντίδα για τον ύπνο, τη διατροφή
και τα διαλείμματα, αλλά και μια ουσιαστική κουβέντα χωρίς κριτική μπορούν να
λειτουργήσουν ως σημαντικοί προστατευτικοί παράγοντες για την ψυχική υγεία του
εφήβου αυτή τη αγχογόνο περίοδο.
Βιβλιογραφικές Αναφορές
Anyan, F., & Hjemdal, O. (2016). Adolescent stress and symptoms of anxiety and
depression: Resilience explains and differentiates the relationships. Journal of
Affective Disorders, 203, 213-220. https://doi.org/10.1016/j.jad.2016.05.031
Blakemore, S. J. (2019). Adolescence and mental health. The Lancet, 393(10185),
2030-2031. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(19)31013-X
Frementiti, A. (2025). What it takes to succeed.: An in-depth insight into the
experiences and discussions of 2nd-year High School students taking part in
the Panhellenic Exams and Shadow education, in Greece.
Jerath, R., Crawford, M.W., Barnes, V.A. et al. Self-Regulation of Breathing as a
Primary Treatment for Anxiety. Appl Psychophysiol Biofeedback 40, 107–115
(2015). https://doi.org/10.1007/s10484-015-9279-8
Ma, L., Mazidi, M., Li, K., Li, Y., Chen, S., Kirwan, R., … & Wang, Y. (2021).
Prevalence of mental health problems among children and adolescents during
the COVID-19 pandemic: A systematic review and meta-analysis. Journal of
affective disorders, 293, 78-89. https://doi.org/10.1016/j.jad.2021.06.021
Moustaka, E., Bacopoulou, F., Manousou, K., Kanaka-Gantenbein, C., Chrousos, G.
P., & Darviri, C. (2023). Educational stress among Greek adolescents:
Associations between individual, study and school-related
factors. International journal of environmental research and public
health, 20(6), 4692. https://doi.org/10.3390/ijerph20064692
Pascoe, M. C., Hetrick, S. E., & Parker, A. G. (2020). The impact of stress on students
in secondary school and higher education. International journal of
adolescence and youth, 25(1), 104-112.
https://doi.org/10.1080/02673843.2019.1596823
Tatsiopoulou, P., Alvanou, A., Holeva, V., Malliora, A., Vourlgaroglou, A.,
Triglianou, M., … & Fountoulakis, K. N. (2025). Self-compassion, Self-esteem
and Test-anxiety Among Students Preparing for the University Admission
Exam. Psychology, 14(4), 123-135.
https://doi.org/10.11648/j.pbs.20251404.13
Zenner C, Herrnleben-Kurz S and Walach H (2014) Mindfulness-based interventions
in schools—a systematic review and meta-analysis. Front. Psychol. 5:603.
https://doi.org/10.3389/fpsyg.2014.00603
