Ως γονείς, θέλουμε τα παιδιά μας να είναι χαρούμενα και ικανά να αντιμετωπίζουν τις
δυσκολίες της ζωής. Ωστόσο, όλοι ξέρουμε, ότι η ζωή δεν είναι απαλλαγμένη από προκλήσεις,
αποτυχίες, ματαιώσεις ή απώλειες, εκεί, λοιπόν, ακριβώς έρχεται η έννοια της ψυχικής
ανθεκτικότητας.
Ένα παιδί με ψυχική ανθεκτικότητα δεν σημαίνει ότι δεν δυσκολεύεται ποτέ ή ότι δεν νιώθει
δυσάρεστα συναισθήματα. Σημαίνει ότι, παρά τα εμπόδια και τις δυσκολίες, μπορεί να
ανακάμπτει, να μαθαίνει από τα βιώματά του και να, εν τέλει, εξελίσσεται.
Ας κρατήσουμε και το πιο σημαντικό: η ανθεκτικότητα δεν είναι έμφυτο χαρακτηριστικό,
καλλιεργείται με το ρόλο των γονέων να είναι καθοριστικός.
Τι βοηθά πραγματικά τα παιδιά να γίνουν ψυχικά ανθεκτικά;
Η επιστημονική έρευνα στο πεδίο της ψυχολογίας δείχνει ότι τα παιδιά δεν έχουν ανάγκη από
«τέλειους» γονείς. Αυτό που χρειάζονται είναι γονείς που είναι σταθερά συναισθηματικά
παρόντες, προσφέροντάς τους ασφάλεια αλλά και χώρο να αλληλοεπιδράσουν με ποικιλία
περιβαλλόντων και να εκτεθούν σε ερεθίσματα.
Ακολουθούν ορισμένοι βασικοί τρόποι με τους οποίους οι γονείς μπορούν να ενισχύσουν την
ψυχική ανθεκτικότητα των παιδιών και των εφήβων, μαζί με πρακτικά tips για την
καθημερινότητα.
- Δημιουργώ ένα ασφαλές συναισθηματικό περιβάλλον
Τα παιδιά χρειάζονται να νιώθουν άνετα να εκφράσουν κάθε τους συναίσθημα τους χωρίς
φόβο ή κριτική. Όταν ένα παιδί ξέρει ότι ο γονέας του είναι εκεί, μαθαίνει ότι τα
συναισθήματα, ακόμα και τα πιο «αρνητικά» είναι διαχειρίσιμα.
Tip για γονείς:
Αντί για «Μην κλαις, δεν έγινε κάτι», δοκιμάστε:
«Καταλαβαίνω ότι στεναχωρήθηκες. Θες να μου πεις τι έγινε;» - Επιτρέπω στα παιδιά να κάνουν λάθη
Το να ζει ένα παιδί μέσα σε μία «γυάλα», όσο καλή προαίρεση και να έχουμε, μπορεί να
στερήσει πολύτιμες εμπειρίες μάθησης. Όταν, άλλωστε, ένα παιδί καταλαβαίνει ότι το λάθος
δεν σημαίνει «δεν αξίζω», αλλά «μπορώ να προσπαθήσω ξανά», τότε δυναμώνει, μαθαίνει να
σκέφτεται λύσεις και δεν απογοητεύεται τόσο εύκολα.
Tip για γονείς:
Όταν το παιδί αποτυγχάνει, αποφύγετε να «διορθώσετε» αμέσως την κατάσταση. Ρωτήστε:
«Τι πιστεύεις ότι θα μπορούσες να κάνεις διαφορετικά την επόμενη φορά;»
- Διδάσκω «Το Παράδειγμα»
Τα παιδιά παρατηρούν και κάνουν δικό τους τον τρόπο με τον οποίο οι γονείς διαχειρίζονται
ευχάριστα ή δυσάρεστα συναισθήματα (άγχος, θυμό, κα.). Η δική μας στάση λειτουργεί ως
«μοντέλο» συμπεριφοράς.
Tip για γονείς:
Μπορείτε να πείτε:
«Σήμερα είμαι αγχωμένος με κάτι που έγινε στη δουλειά, αλλά θα προσπαθήσω να το
διαχειριστώ»
Έτσι, το παιδί μαθαίνει ότι τα δύσκολα συναισθήματα τα αντιμετωπίζουμε και δεν τα
αποφεύγουμε. - Ενισχύω την αυτονομία ανάλογα με την ηλικία και το αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού
Η ψυχική ανθεκτικότητα συνδέεται στενά με την πίστη στον εαυτό και τις δυνάμεις του
ατόμου. Αυτό καλλιεργείται όταν τα παιδιά έχουν ευθύνες και επιλογές.
Tip για γονείς:
Αφήστε το παιδί να πάρει μικρές αποφάσεις (π.χ. πώς θα οργανώσει το διάβασμά του ή τι
δραστηριότητα θα επιλέξει), ακόμη κι αν δεν συμφωνείτε απόλυτα. - Αναγνωρίζω την προσπάθεια, όχι μόνο το αποτέλεσμα
Στην περίπτωση που η αξία ενός παιδιού συνδέεται μόνο με την επιτυχία, κάθε αποτυχία
βιώνεται ως απειλή. Αντίθετα, η αναγνώριση της προσπάθειας ενισχύει την εσωτερική αντοχή.
Όταν, δηλαδή, λέμε μόνο “μπράβο που πέτυχες”, το παιδί φοβάται να αποτύχει. Όταν λέμε
“μπράβο που προσπάθησες”, το παιδί δυναμώνει και συνεχίζει.
Tip για γονείς:
Αντί για «Μπράβο που πήγες πολύ καλά στο διαγώνισμα των μαθηματικών», πείτε:
«Μπράβο που διάβασες με συνέπεια και δεν τα παράτησες.»
- Διατηρώ σταθερά όρια και ρουτίνα
Τα παιδιά χρειάζονται όρια με χαρακτήρα προστατευτικό και όχι περιοριστικό ή τιμωρητικό.
Όταν έχουν μια σταθερή ρουτίνα, νιώθουν πιο ήρεμα, ειδικά όταν γύρω τους αλλάζουν πολλά.
Tip για γονείς:
Συμφωνήστε από κοινού βασικούς κανόνες και τηρήστε τους με συνέπεια και ηρεμία, χωρίς
φωνές ή απειλές.
Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν χτίζεται από τη μια μέρα στην άλλη. Χτίζεται μέσα από θετικές
σχέσεις, εμπιστοσύνη και καθημερινές μικρές εμπειρίες. Οι γονείς δεν χρειάζεται να είναι
αλάνθαστοι, χρειάζεται να είναι παρόντες, διαθέσιμοι και πρόθυμοι να μαθαίνουν μαζί με τα
παιδιά τους.
Αυτό, από μόνο του, είναι ένα από τα πιο ισχυρά θεμέλια ψυχικής ανθεκτικότητας που
μπορούμε να τους προσφέρουμε.
Αριστείδης Λορέντζος
Ψυχολόγος – Σύμβουλος Επαγγελματικού Προσανατολισμού
arislorentzos186@yahoo.gr
https://www.linkedin.com/in/arislorentzos/
